Đà Lạt

Đà Lạt là thành phố tỉnh lỵ trực thuộc tỉnh Lâm Đồng, nằm trên cao nguyên Lâm Viên, thuộc vùng Tây Nguyên, Việt Nam. Từ xa xưa, vùng đất này vốn là địa bàn cư trú của những cư dân người Lạch, người Chil và người Srê thuộc dân tộc Cơ Ho. Cuối thế kỷ 19, khi tìm kiếm một địa điểm để xây dựng trạm nghỉ dưỡng dành cho người Pháp ở Đông Dương, Toàn quyền Paul Doumer đã quyết định chọn cao nguyên Lâm Viên theo đề nghị của bác sĩ Alexandre Yersin, người từng thám hiểm tới nơi đây vào năm 1893. Trong nửa đầu thế kỷ 20, từ một địa điểm hoang vu, người Pháp đã quy hoạch và xây dựng lên một thành phố xinh đẹp với những biệt thự, công sở, khách sạn và trường học, trở thành một trung tâm du lịch và giáo dục của Đông Dương lúc bấy giờ. Trải qua các giai đoạn chiến tranh và khó khăn trong những thập niên 1970–1980, Đà Lạt ngày nay là một thành phố đông dân, đô thị loại I trực thuộc tỉnh, đóng vai trò trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của tỉnh Lâm Đồng và vùng Tây Nguyên.

Với độ cao khoảng 1.500 mét so với mực nước biển và được bao quanh bởi các dãy núi và rừng, Đà Lạt thừa hưởng khí hậu miền núi ôn hòa, dịu mát quanh năm. Thành phố còn lưu giữ một di sản kiến trúc phong phú, được ví như một bảo tàng kiến trúc châu Âu thế kỷ XX. Những tài nguyên thiên nhiên và nhân văn phong phú đã giúp Đà Lạt trở thành điểm du lịch nổi tiếng, thu hút hàng triệu du khách mỗi năm. Đồng thời, Đà Lạt là trung tâm giáo dục và nghiên cứu khoa học, là nơi tập trung nhiều tôn giáo với hàng trăm ngôi chùa, nhà thờ, tu viện… và là vùng nông nghiệp đặc biệt với các sản phẩm rau và hoa. Nhờ những đặc điểm này, Đà Lạt được biết đến với nhiều tên gọi như “Thành phố mù sương”, “Thành phố ngàn thông”, “Thành phố ngàn hoa”, “Xứ hoa Anh Đào” hay “Tiểu Paris”.

Tên gọi Đà Lạt bắt nguồn từ chữ “Đạ Lạch”, là tên gọi của con suối Cam Ly, khởi nguồn từ huyện Lạc Dương và chảy qua khu vực Đà Lạt. Trong ngôn ngữ của người Cơ Ho, “Da” hay “Dak” có nghĩa là nước, nên Đà Lạt có nghĩa là “nước của người Lạt” hay “suối của người Lạt”. Thời kỳ đầu, tên địa phương như Dankia hay Lang Biang được nhắc đến nhiều hơn, mãi đến khi Đà Lạt trở thành điểm nghỉ dưỡng và chính thức được xây dựng thành phố, cái tên Đà Lạt mới dần phổ biến.

Về địa hình, Đà Lạt có hai dạng chủ yếu: núi và bình nguyên trên núi. Địa hình núi nằm xung quanh vùng cao nguyên trung tâm, các dãy núi cao khoảng 1.700 mét tạo thành vành đai chắn gió. Núi Langbiang nổi bật như một tường thành phía bắc, kéo dài từ suối Đạ Sar đến hồ Dankia, với hai đỉnh cao nhất đạt 2.167 mét và 2.064 mét. Án ngữ phía đông và đông nam là dãy Bi Doup và Cho Proline. Phía nam là khu vực đèo Prenn với địa hình núi thấp hơn và nhiều thung lũng sâu. Trung tâm Đà Lạt nằm trong một lòng chảo hình bầu dục dài khoảng 18 km và rộng 12 km, với những dãy đồi đỉnh tròn, sườn thoải dần về phía hồ Xuân Hương. Nơi cao nhất là dinh Nguyễn Hữu Hào với độ cao 1.532 mét, còn thấp nhất là thung lũng Nguyễn Tri Phương, 1.398 mét.

Trên địa phận thành phố, có hơn 20 dòng suối dài trên 4 km, thuộc hệ thống Cam Ly, Đa Tam và sông Đa Nhim – đều là những suối đầu nguồn của sông Đồng Nai. Hơn một nửa trong số đó chỉ chảy vào mùa mưa và cạn vào mùa khô. Suối Cam Ly là dòng suối lớn nhất, dài 64,1 km, bắt nguồn từ huyện Lạc Dương và đổ vào hồ Xuân Hương, góp phần tạo nên cảnh quan trung tâm thành phố. Đà Lạt còn nổi tiếng với các hồ và thác nước, có khoảng 16 hồ lớn nhỏ, phần lớn là hồ nhân tạo. Hồ Xuân Hương rộng khoảng 38 ha, được xây dựng từ năm 1919. Trước năm 1986, hồ này cùng hồ Chiến Thắng và hồ Than Thở là nguồn cung cấp nước chính, nhưng hiện nay nguồn nước sinh hoạt được lấy từ hồ Dankia cách thành phố khoảng 17 km.

Là một thành phố du lịch nổi tiếng của Việt Nam, Đà Lạt đón hàng triệu du khách mỗi năm. Từ năm 2001 đến 2009, số lượng khách sạn tại thành phố tăng từ 369 lên 673 cơ sở với hơn 11.000 phòng, tuy nhiên phần lớn là khách sạn nhỏ, gia đình và thiếu chuyên nghiệp. Chỉ có một số khách sạn đạt tiêu chuẩn 3 đến 5 sao, tập trung ở Phường 1 và Phường 2. Hiệu suất thuê phòng trung bình khoảng 30-35% và chủ yếu tập trung vào các kỳ nghỉ, lễ tết.

Di sản kiến trúc tại Đà Lạt bao gồm các công sở, trường học, nhà thờ, tu viện, chùa chiền và hàng ngàn biệt thự cổ kính. Một số dinh thự nổi tiếng như Dinh III vẫn còn được sử dụng làm điểm du lịch, trong khi Dinh II trở thành khách sạn và nơi hội họp, Dinh I hiện đang được sửa chữa. Biệt điện Trần Lệ Xuân trở thành Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV, lưu giữ Mộc bản triều Nguyễn. Một số công trình gần đây như Thiền viện Trúc Lâm, biệt thự Hằng Nga hay XQ Sử quán cũng trở thành điểm du lịch nổi bật. Tuy nhiên, một số di tích như nhà ga Đà Lạt, Trường Cao đẳng Sư phạm hay khu lăng mộ Nguyễn Hữu Hào đang bị xuống cấp hoặc sử dụng sai mục đích.

Từ năm 2005, Đà Lạt bắt đầu tổ chức Festival Hoa – một lễ hội nghệ thuật nhằm tôn vinh các loài hoa địa phương và trong nước. Các kỳ Festival thường thu hút hàng trăm ngàn du khách. Đặc biệt, Festival năm 2010 là sự kiện mở màn cho chuỗi hoạt động mừng đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Trong các kỳ lễ hội gần đây, lượng khách đến Đà Lạt tiếp tục tăng, nhưng thời gian lưu trú trung bình chỉ khoảng 2 ngày, ngắn hơn so với các điểm đến như Bình Thuận. Đà Lạt cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh mạnh từ các thành phố du lịch biển như Nha Trang và Phan Thiết.